موقعیت جغرافیایی و آبوهوای شهرستان
شهرستان دزپارت یکی از شهرستانهای کوهستانی استان خوزستان در جنوبغرب ایران است که در تیرماه ۱۴۰۰ خورشیدی از شهرستان ایذه جدا و مستقل شد. پیش از این، محدوده کنونی دزپارت به عنوان بخش دهدز در شهرستان ایذه شناخته میشد و به سبب ارتفاع زیاد و طبیعت خاص خود، همواره در میان سردسیرترین مناطق استان جای داشت.
با ارتقای این بخش به شهرستان، نام تاریخی «دزپارت» که برگرفته از جاده باستانی دزپارت و پیشینه است، احیا شد.
موقعیت جغرافیایی
پیشینه تاریخی: مسیر باستانی "دزپارت" یا "دژپارت" که از زمان هخامنشیان شناخته شده و جادهای پلکانی در زاگرس بوده است.
موقعیت مکانی: این شهرستان در بخش شرقی استان خوزستان و در زاگرس مرکزی واقع شده است. مرکز آن، شهر دهدز، در مختصات تقریبی ۳۱°۴۲′۳۵″ شمالی و ۵۰°۱۷′۱۸″ شرقی قرار دارد.
حدود همسایگی:
شمال شرقی و شرق با شهرستان اردل استان چهارمحال و بختیاری
شمال غربی با شهرستان ایذه
غرب با باغملک
جنوب با شهرستان لردگان یا کهگیلویه و بویراحمد
ارتفاع و وسعت: وسعت تقریبی ۱٬۴۰۰ کیلومتر مربع و ارتفاع مرکز شهرستان (دهدز) در حدود ۱٬۵۸۰ تا ۲٬۰۰۰ متر از سطح دریا است. این ارتفاع، مهمترین دلیل اقلیم سردسیر منطقه محسوب میشود.
تقسیمات کشوری و جمعیت
شهرستان دزپارت شامل دو بخش (مرکزی و قارون)، چند دهستان است. جمعیت بخش مرکزی در سال ۱۳۹۵ برابر با ۱۳٬۰۴۰ نفر بوده و کل جمعیت شهرستان دزپارت در همان سال حدود ۱۹٬۳۲۱ نفر برآورد شده است.
یکی از زیباترین مناطق طبیعی شهرستان، روستای کُلمت است که با طبیعتی بکر و چشماندازهای بینظیر، مقصدی آرام برای گردشگران محسوب میشود.
اقلیم و آبوهوا
نوع اقلیم: منطقهای کوهستانی با اقلیمی معتدل تا نیمهخشک و عمدتاً سردسیر.
میانگین دمای سالانه:
حدود ۱۷ °C برای کل شهرستان
در دهدز حدود ۱۶ °C
بارش سالانه: بین ۶۰۰ تا ۶۸۰ میلیمتر
روزهای یخبندان: سالانه بین ۷۵ تا ۸۰ روز
ویژگیهای اقلیمی: دزپارت به دلیل ارتفاع زیاد، در زمستانها سردترین و در تابستانها خنکترین منطقهی خوزستان است. همین ویژگی باعث شده که این منطقه به عنوان یکی از مهمترین مناطق ییلاقی و سردسیر استان شناخته شود.
طبیعت و منابع طبیعی
بیش از ۹۰٪ سطح شهرستان پوشیده از منابع طبیعی است و بیش از ۱۰۰ هزار هکتار جنگل بلوط در آن وجود دارد. پوشش گیاهی متنوعی از بلوط، ارژن، بادام کوهی و گونههای دیگر در منطقه دیده میشود. وجود رودخانه کارون و سدهای کارون ۳ و ۴ علاوه بر اهمیت اقتصادی، موجب شکلگیری چشماندازهای طبیعی کمنظیر و فرصتهای گردشگری شده است.
چشمانداز تاریخی و گردشگری
جاده باستانی دزپارت (یا دژپارت) که به شکل پلکان در دل کوه ساخته شده، از آثار ارزشمند تاریخی منطقه است. همچنین آبشار شیوند، چنار کیقباد، پلهای قوسی، قلعهها، کاروانسراها و روستاهای باستانی مانند کهرلا از جاذبههای گردشگری شهرستان هستند. روستای کهرلا در کنار سد کارون ۳ منظرهای بینظیر از کوه، رودخانه و باغ ارائه میدهد.
نتیجهگیری
شهرستان دزپارت، که پیشتر به عنوان بخشی از ایذه شناخته میشد، امروز یکی از سردسیرترین مناطق استان خوزستان است. ارتفاع زیاد، بارش مناسب، منابع طبیعی غنی و پیشینه تاریخی ارزشمند، این منطقه را به گنجینهای از طبیعت و فرهنگ تبدیل کرده است که ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری و کشاورزی دارد.
